ŽIZELA

balet Adolfa Adama

O predstavi

Egzotičnost, povratak prirodi i približavanje jednostavnom „narodnom“ životu, dualizam realnog i fantastičnog, stvaranje iluzije bestelesnosti i letenja, bili su osnovni moduli romantičarske igre. Najstariji, do danas sačuvan balet romantizma je Silfida (La Sylphide), dok ga Žizela, nastala devet godina kasnije prevazilazi po savršenstvu i lepoti formi. Ona je sublimat romantičarske igre, ideja i umetnosti. Svetska premijera Žizele izvedena je u pariskoj Operi, tada Kraljevskoj akademiji za muziku, 28. juna 1841. Uloga Žizele koja predstavlja dvostruki izazov: glumački i igrački, uzdigla je Carlottu Grisi do visina najblistavijih zvezda 19 veka. Kao princ Albert (ili Albrecht), nastupio je Lucien Petipa, partner koji ni na sceni, ni privatno, nije sakrivao svoje emocije prema dvadesetdvogodišnjoj Carlotti. Lik Mirte, kraljice Vila, tumačila je Adéle Dumilâtre. Ova predstava nosi naziv romantičnog baleta, ne samo zbog fantazmagorične priče svojstvene pesnicima s početka 19. veka, već zbog posebnog stila igre. Kao plod saradnje vrhunskih umetnika okupljenih oko Žizele, ili Carlotte Grisi, ovo delo je i danas omiljeno kod publike. Adolf Adam, je bio autor velikog broja opera i baleta. Muziku za ovaj balet napisao je prema indikacijama koreografa u izuzetno kratkom roku. Za razliku od uobičajene baletske muzike koja je, uglavnom, činila muzičko-ritmičku pratnju različitim igrama ansambla i solista, ovu muziku odlikuju: dramsko jedinstvo, kontinuitet i lajtmotivi koji identifikuju likove, situacije i mesta. Ona kao da anticipira stvaralaštvo kasnijeg perioda - L.Deliba i P.I.Čajkovskog. Slavni francuski pesnik Théophile Gautier i Vernoy de Saint-Georges, dramaturg i profesionalni libretista sačinili su libreto. Gautier, kao obožavalac Carlotte Grisi našao je originalnu inspiraciju ideala „večne ljubavi“ u priči Heinricha Heinea o devojkama-duhovima, opevanim u epskoj poeziji slovenskih naroda. Iako se na plakatu sa premijere kao koreograf navodi samo Jean Coralli, poznato je da je pečat ovom remek-delu dao Jules Perrot, suprug Carlotte Grisi. Marius Petipa, koji je pratio nastanak Žizele prisustvujući probama i premijeri, beležio je koreografiju, igračke mizancscene i pantomimu. Od 1847. angažovan je kao prvi igrač Imperatorskog pozorišta u Sankt-Peterburgu, gde je delovao do kraja života. Godine 1849. postao je asistent Jules Perrota, koji je u Rusiji pripremao debi Carlotte Grisi. Petipa je kasnije, u svojim verzijama ovog baleta (1884, 1887, 1899.) dao čvršću strukturu predstavi i složeniju igračku tehniku. Igru Vila, baletskog ansambla u II činu, „podigao“ je na prste. U Rusiji je ovaj balet postao okosnica repertoara mnogih pozorišta. Beograd je svoju prvu Žizelu dobio na sceni Narodnog pozorišta 1926. godine, u koreografiji Aleksandra Fortunata. U periodu do drugog svetskog rata Žizela je obnavljana nekoliko puta, a u naslovnoj ulozi su nastupale: Jelena Poljakova, Nina Kirsanova, Margarita Froman i Nataša Bošković. Leonid Lavrovski, značajni ruski koreograf, svoju verziju Žizele postavio je u Boljšoj teatru u Moskvi 1944. godine, a potom i u više značajnih pozorišta Evrope. Beogradska premijera Žizele u njegovoj koreografiji bila je 14. aprila 1957. Na premijeri, u ulozi Žizele nastupila je Duška Sifnios, a kao princ Albert, Stevan Grebeldinger. Ulogu Mirte tumčila je Vera Kostić. Godine 1991. verziju Lavrovskog, sa uspehom, obnavlja Katarina Obradović, prima balerina i balet-majstor Narodnog pozorišta. Postoji tradicija „noćne igre“ poznata među slovenskim narodima kao „ples Vila“. Vile su verenice umrle dan pred venčanje; ta jadna mlada bića ne mogu da imaju u svojim grobnicama. U njihovim ugašenim srcima, mrtvim nogama, ostala je ljubav prema igri koju nisu mogle da zadovolje dok su bile žive, i tako one ustaju u ponoć skupljaju se u velike grupe na glavnom putu, i teško onom mladiću koji ih sretne, jer on mora da igra sa njima sve dok ne padne mrtav. U venčanicama, sa cvetnim vencima na glavi, blistavim prstenjem na prstima, Vile igraju na mesečini kao Elfe, njihove druge iz skandinavskih legendi; snežno bela, njihova figura je mladalački lepa. One se smeše sa tako perfidnom radošću, dozivaju vas tako zavodljivo, njihov izraz je prepun slatkih obećanja, tako da te mrtve bahantkinje postaju neodoljive...


POVRATAK ŽIZELE
Marius Petipa
Uspeh i slava pratili su Žizelu gde god je bila izvođena: London, Sankt-Peterburg, Torino - 1842; Milano, Venecija - 1843; Moskva - 1843; Hag - 1844; Boston, Njujork - 1846... Danas je teško govoriti o tome šta je sačuvano od originalne koreografije Corallia i Perrota. „Putovanja“ ove predstave od grada do grada, različitih kompanija kao i različitih interpretatora, učinila su da nastanu mnoge promene. Neke od njih su, verovatno, pozitivne. Kada je Grisi napustila parisku Operu govorilo se da ona nema dostojnu naslednicu u Žizeli. Predstava je poslednji put izvedena 1849. i polako, biva zaboravljena na Zapadu. Marius Petipa, koji je pratio nastanak Žizele prisutvujući probama i premijeri, beležio je koreografiju, igračke mizanscene i pantomimu. Od 1847. angažovan je kao prvi igrač Imperatorskog pozorišta u Sankt-Peterburgu, gde je delovao do kraja života. Godine 1849. postao je asistent Jules Perrota, koji je u Rusiji pripremao debi Carlotte Grisi. Petipa je kasnije, u svojim verzijama ovog baleta (1884, 1887, 1899) dao čvršću strukturu predstavi i složeniju igračku tehniku. Igru Vila, baletskog ansambla u II činu, „podigao“ je na prste. U Rusiji ovaj balet postao je okosnica repertoara mnogih pozorišta. Druga premijera Žizele u pariskoj Operi bila je 1910. kada ju je „vaskrsla“ trupa Sergeja Đagiljeva, Les Ballets Russes. Glavne uloge tumačili su slavni ruski igrači: Tamara Karsavina i Vaclav Nižinski. Od tada pa do danas, balet se neprekidno izvodi u pozorištima širom sveta, na svim kontinentima, i nastavlja da pleni svojom neobičnom magijom, spajajući: ljubav i fantaziju, smrt i mistiku melodrame. Zapitaćemo se, kako je ovaj stari biser, očuvao svoju lepotu i uzbudljivost do danas? Generacije mladih igrača, nekadašnjih i današnjih protagonista Žizele, poklanjajući joj sebe, čine je večito mladom. Tako, ona ostaje dopadljiva i privlačna onima koji će tek zaigrati. Tako se čuva tradicija.

Miloš Dujaković


ŽIZELA U BEOGRADU
Beograd je svoju prvu Žizelu dobio na sceni Narodnog pozorišta 1926. godine, u koreografiji Aleksandra Fortunata. U periodu do drugog svetskog rata Žizela je obnavljana nekoliko puta, a u naslovnoj ulozi nastupale su: Jelena Poljakova, Nina Kirsanova, Margarita Froman i Nataša Bošković. Leonid Lavrovski, značajni ruski koreograf, svoju verziju Žizele postavio je u Boljšoj teatru u Moskvi 1944. godine, a potom i u više značajnih pozorišta Evrope. Beogradska premijera Žizele u njegovoj koreografiji bila je 14. aprila 1957. Na premijeri, u ulozi Žizele nastupila je Duška Sifnios, a kao princ Albert, Stevan Grebeldinger. Ulogu Mirte tumčila je Vera Kostić.  U periodu do 1985, kada predstava prestaje da se izvodi, u naslovnoj ulozi nastupale su: Katarina Obradović, Jovanka Bjegojević, Višnja Đorđević, Dušica Tomić, Jelena Šantić,  Ivanka Lukateli i Ljiljana Šaranović. Ulogu princa Alberta tumačili su: Žarko Prebil, Dušan Trninić, Borivoje Mladenović, Radomir Vučić, Aleksandar Izrailovski. Interpretatorke Mirte, kraljice Vila, bile su: Višnja Đorđević, Lidija Pilipenko, Jovanka Bjegojević, Katarina Obradović, Jelena Šantić, Ljiljana Hmela, Sonja Vukićević i druge. Godine 1991. verziju Lavrovskog, sa uspehom, obnavlja Katarina Obradović, prima balerina i balet-majstor Narodnog pozorišta. Od tada pa do danas, ulogu Žizele tumačile su: Milica Bijelić, Duška Dragičević i Ašhen Ataljanc, dok su princa Alberta igrali: Dušan Simić, Ranko Tomanović, Konstantin Kostjukov, Konstantin Tešea i Denis Kasatkin. Ulogu Mirte tumačile su: Ašhen Ataljanc, Dubravka Milutinović, Milica Bezmarević, Mila Dragičević i druge. Značaju i uspehu ove pedstave, koja na repertoaru Narodnog pozorišta traje preko 40 godina, doprinosi i veliki broj gostiju koji su tumačili glavne uloge. Medu mnogim gošćama koje su tumačile ulogu Žizele pomenućemo: Nataliju Dudinsku, Liane Daidè, Claude Bessy, Raisu Stručkovu, Irinu Kolpakovu, Nataliju Besmertnovu, Lynn Seymour, llienu lliescu, Mainu Gielgud, Svetlanu Smirnovu, Tatjanu Černobrovkinu, Kadriju Amirovu i Nadeždu Gračovu.

M.D.

Premijerno izvođenje

Premijera, 27. jun 1991. / Velika scena

Romantični balet u dva čina
Libreto T. Gotje, V. Sen-Žorž i Ž. Korali
Koreografija Leonid Lavrovski  prema Ž. Korali, Ž. Pero, M. Petipa
Realizacija Katarina Obradović
Dekor Boris Maksimović
Kostimi Božana Jovanović
Dirigent Angel Šurev

Premijerna podela:
Žizela Milica Bjelić
Albert Ranko Tomanović
Hilarion Stevan Hadži Slavković
Batilda, Albertova verenica Nadežda Šarić
Vojvoda od Kurlanda Ratko Petrović
Vilfred Aleksandar Šmit
Majka Žizele Violeta Milošević
Mirta Ašhen Ataljanc
Vile pratilice Milica Antić, Marija Vještica
Pas de deuxs Gordana Simić, Saša Adamović
Drugarice Žizele Milica Antić, Marija Vještica, Marija Milanović, Tatjana Ninković, Kosovka Radić, Ružica Selenić
Vals I čin T. Antonijević, G. Glođajić, S. Žugić, S. Marković, M. Milanović, J. Paunović, T. Popović, Lj. Rajković, M. Radojčić, V. Rančić, L. Tolnai, Z. Šišović
Seljačka igra T. Antonijević, G. Glođajić, M. Kecman, P. Musić Popović, Lj. Rajković, V. Rančić, D. Stanojević, Z. Šišović, Lj. Vučić, M. Dujaković, M. Klenču, J. Mitrović, S. Mihić, R. Nedić, Lj. Nikolić. N. Stanković
Vile II čin T. Antonijević, G. Glođajić, A. Đaković, I. Živković Sultanović, S. Žugić, R. Kuzmanović, S. Marković, M. Milanović, T. Ninković, A. Pavlović, J. Paunović, T. Popović, Lj. Rajković, M. Radojčić, V. Rančić, R. Selenić, L. Tolnai, Z. Šišović, M. Dragičević
Pratnja Dame i Gospoda D. Bjelica, D. Erdeljan, I. Stanišić, R. Grujičić, N. Radojković, B. Tojagić


Sudeluje Orkestar Opere
Repertitori Višnja Đorđević, Botir Ohundedajev
Organizatori Slobodanka Popović i Borivoj Marković
Scenograf realizator Aleksandar Nikolić
Muzički saradnici Gorjan Korunoski, Marija Mazur, Dušan Maksimović
Koncertmajstori Stojan Grbić, Balint Varga
Dizajn plakata i naslovne strane programa Geroslav Zarić
Asistenti kostimografa Dragana Bojić Nikolić, Zora Mojsilović
Vajarski radovi Stanimir Pavlović
Majstor pozornice Mile Radulović
Majstor svetla Petar Alagić
Majstor maske Memiš Nijaz
Inspicijent Mirjana Goločevac
Slikari Zoran Topuzović, Mirko Nikolić, Svetislav Živković, Živorad Savić
Celokupna scenska oprema izrađena u radionicama Narodnog pozorišta


  


 

Galerija